5.         Wat is een hond?
   

5.1    Honden denken niet als mensen 

Wij mensen hebben de neiging om hondengedrag op een menselijke manier te interpreteren. We zullen vaak menselijke sociale emoties toekennen aan onze hond. Maar honden zijn geen mensen en ze denken en voelen niet als mensen.  

Honden hebben gedachten en gevoelens. Ze kunnen gevoelens als angst, lust, aarzeling, nieuwsgierigheid en woede ervaren en misschien zelfs tevredenheid.  

Ze zijn zich ook bewust van mensen en ze reageren op mensen. Ze zijn zelfs uiterst gevoelig voor het gedrag van mensen. Maar dit betekent niet automatisch dat een hond begrijpt dat mensen ook gedachten en gevoelens hebben. Honden kunnen namelijk absoluut niet nadenken over hun gedachten. Het indenken dat mensen denken of wat mensen denken kunnen honden niet.  

Honden kunnen geen emoties ervaren waarvoor je je de gevoelens of gedachten van anderen moet voorstellen. Honden kunnen daarom geen gevoelens hebben zoals bijvoorbeeld bezorgdheid, jaloezie, schuld, schaamte, trouw, medelijden of empathie. Hieronder twee voorbeelden:  
 

Hoe komt het dan dat het vaak lijkt alsof honden gevoelens van schaamte, schuld en jaloezie hebben?

Dit heeft alles te maken met instinct en het sociale gedrag van honden. Hieronder nog even twee voorbeelden en in het volgende hoofdstukken vertellen we verder over de wolven, oerinstincten en de sociale structuur en rangorde bij honden. 
 

5.2    Leven in het hier en nu

Honden leven in het hier en het nu en kunnen zich het verleden niet herinneren. Ze kijken niet terug naar wat ze hebben meegemaakt. Onze honden uit buitenlandse asiels moeten wennen aan hun nieuwe situatie en misschien lichamelijk bijkomen van wat ze in het buitenland hebben meegemaakt, maar je hond is niet zielig nu hij hier in Nederland is. Hij weet zijn verleden al niet meer en hij leeft verder daar waar hij nu is, met zijn nieuwe regels en in zijn nieuwe gezin. 

Het kan wel zo zijn dat een hond in het verleden dingen heeft meegemaakt, waardoor hij (bepaalde) mensen of situaties associeert met iets uit het verleden. Het feit dat hij mishandeld is kan een aanleiding zijn om geen mensen meer te vertrouwen of bang te zijn voor stokken. Want hij heeft geleerd dat mensen en stokken een voorbode kunnen zijn van pijn. Maar zo lang hij nu geen mensen of stokken ziet denkt hij daar ook niet aan. 

Een deel van hoofdstuk 6.1 en 6.2 is gebaseerd op tekst uit het boek: De waarheid over honden, van Stephen Budiansky. 
 

5.3    Hoe honden leren 

Veel van wat wij als probleemgedrag beschouwen is vaak normaal hondengedrag. Veel van de gedragingen van een hond zijn, alhoewel voor ons compleet onacceptabel, gewoon dingen die honden doen.

Andere dingen waarvan wij willen dat de hond die doet, daar ziet de hond totaal de noodzaak niet van in. Het levert hem niets op, dus waarom zou hij het gaan doen. Dit gedrag zul je hem dus moeten aanleren op een manier dat het voor je hond iets positiefs oplevert. 

Als we op een juiste manier honden willen opvoeden en trainen, dan zullen we ons moeten verdiepen in hoe een hond leert. Een deel van de tekst uit dit hoofdstuk is gebaseerd op informatie van de website www.doghouserock.nl. 

Leren door verbanden te leggen

Bijna al het gedrag dat een hond vertoont komt voort uit leerervaringen.  

Voor een groot deel leert een hond via het leggen van verbanden tussen dingen die tegelijk gebeuren. Deze vorm van leren is voor onze omgang met de hond het belangrijkst. 

 
De situatie, plaats, sfeer en dergelijke zijn ook belangrijk voor het leergedrag van de hond. Als een hond bepaalde commando’s op het trainingsveld goed beheerst, wil dat niet zeggen dat hij ze in een andere omgeving ook goed uitvoert.

Een hond die in de huiskamer weet wat het commando zit betekent, weet niet meteen dat er bij het woordje zit op straat hetzelfde van hem wordt verlangd. De situatie is anders, je manier van praten is anders en je lichaamshouding is anders dan in de woonkamer. Dus zul je op straat weer opnieuw moeten beginnen met het aanleren van het commando zit. 

Een hond leert dus van een herhaling van bepaalde handelingen in bepaalde situaties met telkens hetzelfde gevolg.  

De kracht van belonen 

Het gedrag van een hond kun je heel goed beïnvloeden met een beloning. Als je hond doet wat jij wilt, dan beloon je hem zodat hij dat gedrag zal willen herhalen.

Belonen kun je bijvoorbeeld met een voertje of een spelletje. Hoe leuker de hond je beloning vindt, hoe sneller hij leert te doen wat jij wilt en hoe gretiger hij het zal doen. 
 

Het is mogelijk dat je hond een bepaald gedrag al herhaalt, terwijl het slechts één keer beloond is. Ook bij mensen geldt dit. Als je op een dag in een vuilnisbak een briefje van 100 euro vindt, dan zul je nog weken daarna toch minstens even naar de plek gluren waar je het briefje vond. Ook al weet je dat de kans heel klein is dat je op die plek opnieuw zoveel geld vindt.  
 

Het moeilijkst af te leren is gedrag dat zelden wordt beloond, maar waarvoor de beloning, àls deze dan eindelijk bemachtigd wordt, heel groot is. Dat is ook een van de geheimen van de aantrekkingskracht van gokautomaten. Èn de reden dat veel honden bedelen aan tafel. 

Een voorbeeld: Je hebt een aansteker en die doet het na drie keer proberen. De volgende keer dat je de aansteker pakt doet hij het niet, maar je hebt geen zin om naar de prullenbak te lopen en je laat hem dus liggen. Daarna ben je vergeten dat hij het niet deed en probeer je hem weer. Nu doet hij het in 1 keer. Je legt hem dus weer bij je en de volgende keer doet hij het na 3 keer, daarna weer na 1 keer en dan doet hij het 5 keer niet. Je wordt gefrustreerd, loopt naar de prullenbak en intussen probeer je het nog een keer en kijk hij brandt. Je zal nu de volgende keer geneigd zijn om tot 10 keer proberen door te gaan en doet hij het dan na 9 keer dan zul je de keer erop geneigd zijn tot 15 keer door te gaan. Zo werkt het ook in het gedrag van de hond. 

Beloning is dus een heel machtig middel, als je het maar in jouw voordeel weet te gebruiken.  

Het moment van belonen 

Het moment van beloning is zeer belangrijk. Je hond moet namelijk een verband kunnen leggen tussen zijn gedrag en de beloning. Als de beloning vóór het gedrag komt, of vijf minuten erna, dan zal de hond nooit een verband zien.

Als je bijvoorbeeld bij het aanleren van de zit pas 5 seconden nà het moment waarop je hond ging zitten de beloning geeft, dan is je hond inmiddels al opgestaan, heeft hij ergens aan gesnuffeld, naar andere honden gekeken en tot slot een bijtje nagejaagd. Je hebt dan dus niet het zitten beloond, maar het najagen van het bijtje. 
 

 
Het is erg handig om je hond een signaaltje te leren waarmee je hem vertelt: "Wat je nù doet is goed en daarvoor krijg je een beloning". Het signaal kan van alles zijn. Bijvoorbeeld een woordje of een bepaald geluid. Voor de meest duidelijke communicatie met je hond moet het signaal het liefst kort zijn. En het moet een signaal zijn dat je hond goed zal opvallen omdat hij het niet vaak hoort. Bijvoorbeeld de klik van de clicker of een engels woordje (bijvoorbeeld: good! of fling!) Het aanleren gebeurt heel eenvoudig door het signaal (click, woordje) steeds binnen 3 tot 5 seconden te laten volgen door een beloning. Binnen 5 tot 10 herhalingen heeft je hond dit signaal leren herkennen.
  

Als je je hond vervolgens wilt belonen, dan geef je op precies het juiste moment het signaal (click of woordje) en daarna geef je hem binnen 3 tot 5 seconden een beloning (bijvoorbeeld een voertje of spelletje). 
 

Hierboven hebben we verteld dat gedrag dat het moeilijkst af te leren is, gedrag is dat zelden wordt beloond. Dat kun je natuurlijk ook in je voordeel gebruiken. Als je gedrag aan het aanleren bent, dan beloon je elke keer als je hond het goed doet. Als hij het gewenste gedrag eenmaal weet, dan ga je over op af en toe belonen (dat heet interval belonen) met een voor jouw hond grote beloning. Dus iets erg lekkers of een leuk spelletje. Op die manier zorg je ervoor dat je hond het gewenste gedrag ook blijft vertonen.

Want voor je hond is het dan de grote vraag of hij deze keer dat hij het juiste gedrag vertoont de felbegeerde beloning zal krijgen. Je moet wel zijn hele leven af en toe blijven belonen, want anders zal het gedrag weer uitdoven. Daarover staat hieronder meer.  

Gedrag afleren 

Een eerste manier om je hond iets af te leren, is ervoor te zorgen dat het gedrag niet meer beloond wordt. 

Bij deze methode schuilt een addertje onder het gras. Als de baas namelijk niet volhoudt en toch een keer aandacht schenkt aan het gejank, dan zal de hond het de volgende keer nòg hardnekkiger volhouden. Hij heeft nu namelijk geleerd dat de aanhouder wint! Het is dus belangrijk om als baas heel consequent te zijn en door te zetten.  

Als de baas denkt dat hij het ‘niet reageren’ niet vol kan houden, dan kan hij op het moment dat de hond begint direct de kamer uit te lopen. Het doel van de hond was aandacht en vertrek van de baas betekent einde van de mogelijkheid tot aandacht. Het gedrag van de hond heeft geen succes en stopt.  

Een tweede manier om een gedrag af te leren is de afwezigheid van het gedrag te belonen, terwijl je het gedrag zelf negeert.  

Dit werkt iets sneller dan de vorige methode, omdat je de hond een duidelijk alternatief gedrag biedt dat direct iets oplevert.  

Een derde veelgebruikte manier is het aanleren van een gedrag dat de hond onmogelijk kan combineren met het ongewenste gedrag.  

 
Het bedenken van een dergelijk zogeheten 'onverenigbaar gedrag' vraagt soms wat moeite, maar het is vaak een uitstekende manier om ongewenst gedrag af te leren. 

Onderstaand stukje waarin wordt verteld dat honden egoïsten zijn, kwam ik tegen op internet. Het geeft zo leuk en duidelijk aan hoe de relatie tussen hond en baas in elkaar zit dat we het hier willen vermelden. 

5.4    De sociale structuur bij honden. 
 

Wolven
 

In de natuur zijn wolvenroedels families die bestaan uit de wolvenouders en kinderen van verschillende leeftijden. Wolvenroedels zijn echte families. De wolf en wolvin hebben de leiding, maar zijn geen strenge gezagdragers die hun rang ten opzichte van de concurrenten moeten verdedigen. Het zijn liefhebbende en zorgzame ouders. De wolven in de roedel leven erg vreedzaam samen. 

Als een wolf zich aan een ander onderwerpt, dan doet hij dit geheel vrijwillig. Onderwerping wordt binnen de wolvenroedel niet afgedwongen. Vrijwillige onderwerpingsgebaren bevorderen een vriendelijke omgang met elkaar. Meestal wordt daarbij de bek van het andere dier afgelikt. Een wolf kan zich ook op zijn zij of rug draaien, waardoor een andere wolf aan de genitaliën of de liesstreek kan snuffelen. 

Wolven zijn meesters in het oplossen van conflicten. Ze vermijden aanvaringen zoveel mogelijk. Alleen bij hoge uitzondering komen ernstige gevechten voor. Geen enkele wolvenleider kan zijn beschermelingen ergens toe dwingen. Samenwerking gebeurt vrijwillig, "gehoorzaamheid" speelt in een wolvenroedel geen enkele rol. 

Als je samenleeft met een hond, dan is het belangrijk om het volgende in je achterhoofd te houden: 

·         In de roedel bestaat geen heftig verdedigde en bevochten rangorde, maar een familiestructuur.  

·         De roedelleiders zijn de ouders en zijn tolerant, vriendelijk en zorgzaam voor hun beschermelingen.  

·         Hun voornaamste taak is het hun roedel is veiligheid te bieden en ervoor te zorgen dat het de roedelleden goed gaat.  

·         De roedelleiders zijn waardige, soevereine heersers. Ze zullen nooit op een onberekenbare manier geweld gebruiken. En ze zullen nooit een roedellid bedreigen.  

·         Alleen bij hoge uitzondering komt het tot lijfelijke conflicten. Als een wolf een ander aanvalt, dan gaat het meestal om leven en dood. Onderwerpingsgebaren worden in de dagelijkse omgang met elkaar vrijwillig getoond en nooit afgedwongen.  

·         "Gehoorzaamheid" speelt binnen wolvenroedels geen enkele rol.  

Honden 

Het kleine verschil tussen honden en wolven is ongeveer net zo groot als het verschil tussen mensen en apen. De wolf is een verre neef van de hond. Het gedrag en het uiterlijk van de wolf weerspiegelen zijn aanpassing aan de natuur, dat van de hond zijn aanpassing aan zijn gedomesticeerde leven. De hond en de wolf zijn aangepast aan twee verschillende niches en zijn daarmee twee zeer verschillende dieren. Een wezenlijk verschil tussen honden en wolven is dat de voorouders van onze huishonden niet in roedels leefden. Het waren weliswaar sociale, maar tegelijkertijd ook halfsolitaire dieren. 

Roedelverbanden zijn voor onze honden helemaal niet zo belangrijk. Het zijn sociale wezens en zij kunnen in groepen samenleven. Maar vanuit hun ontstaansgeschiedenis zijn zij geprogrammeerd om op de vuilnisbelten van de mens te wachten tot hun eten zich aandient. En daarbij dienen ze alleen hun eigen belang. Honden zijn wel verwant aan de wolf, maar het zijn geen wolven en ze denken dan ook anders. 

Alles wat we moeten doen als eigenaar is de verantwoordelijkheid nemen om onze hond te begeleiden en zijn gedrag te vormen en te beïnvloeden door goede socialisatie en training. Dan zal je hond in harmonie met je kunnen samenleven.

Dit hoofdstuk is gebaseerd op enkele artikelen over diverse onderzoeken, die onder andere te vinden via deze link:

http://www.kc-delft.nl/artikel/dominanz1.html.