6.          Kijken naar je hond  

Onze honden communiceren voortdurend met ons. Zij vertellen ons continu hoe ze zich voelen, wat zij willen, wat hen bang maakt, wat zij leuk vinden.

Zij kunnen niet anders. Alleen hebben WIJ er soms problemen mee om naar ze te luisteren en te begrijpen wat ze ons vertellen. Hieronder willen we je er iets over vertellen. 

6.1     Lichaamstaal en bijbehorend gedrag 

Mensen communiceren voornamelijk via gesproken taal. Wij zijn minder ingesteld op lichaamstaal. Honden communiceren voornamelijk via lichaamstaal en kunnen onze lichaamstaal feilloos leren lezen en hier al even feilloos er op inspelen.  

We geven eerst een voorbeeld over hoe lichaamstaal werkt. Hou in gedachten dat dit de enige taal is die de hond kent en dan kun je je misschien voorstellen waarom een hond niet altijd doet wat je zegt. 

Je zit in een kamer met mensen en je bent iets aan het vertellen, maar niemand luistert naar je.

Iemand zit met het tafelkleed te spelen, een ander zit met een lepeltje te spelen wat op tafel ligt en de derde doet weer iets anders. Volgens jou is het een leuk verhaal en iedereen zegt dat het een leuk verhaal is, maar met lichaamstaal geeft eigenlijk iedereen aan dat je moet stoppen met praten.

Als je het nog eens aan ze vraagt blijkt dat iedereen je verhaal eigenlijk niet leuk vond. Er is dus met het lichaam onbewust iets anders aangegeven dan dat ze vertelden. En dat is de reden dat er vaak miscommunicatie is tussen een hond en een mens. 

Je roept bijvoorbeeld je hond naar je toe, maar je verwacht al dat hij niet gaat komen. Onbewust zend je dat met lichaamstaal ook uit naar je hond en je hond reageert op je lichaamstaal door niet te komen.

Probeer het nu eens anders. Je roept je hond naar je toe, je loopt weg en je verwacht gewoon dat je hond achter je aan zal komen. En hij zal dat ook doen, want jij geeft met je lichaam aan dat hij moet komen en hij zal dus komen. 

Onderling communiceren honden voornamelijk via lichaamstaal. Met hun hele lichaam geven honden signalen af. Deze signalen hebben altijd een betekenis. Als je deze signalen leert herkennen dan zal het beter mogelijk worden om een hond op te voeden of te heropvoeden en kunnen gedragsproblemen worden voorkomen. 

Iedere prikkel die de hond via zijn zintuigen ontvangt zullen veranderingen in zijn houding en in zijn bewegingen teweeg brengen. Die veranderingen zijn aan zijn hele lichaam waar te nemen. De stand van de oren, het hoofd, benen, staart, romp, de ogen. En let eens op de neus van je hond, die beweegt continu heen en weer.  

Een hond of mens kan niet in zijn eentje communiceren. Hij is dus altijd dominant of onderdanig ten opzichte van die andere hond (of mens). De afdelingschef is de baas (dominant) over zijn secretaresse maar ondergeschikt (onderdanig) aan de directeur.

Een en de zelfde persoon/hond kan dus eigenlijk nooit alleen maar onderdanig of dominant zijn, er is altijd wel iemand dominanter of onderdaniger. Het kan ook per situatie wisselen. Bijvoorbeeld de directeur in het voorbeeld van net krijgt tennisles van de afdelingssecretaresse, die is op dat moment dus de baas. Met honden is het net zo. 

Een dominante houding: 

Een hond die een dominante houding aanneemt heeft zijn oren naar voren gericht, zijn staart hoog en zijn hele lichaamshouding is naar voren gericht. 

Nu hoort er bij een dominante houding ook dominant gedrag:  

·         Fixeren (elkaar strak in de ogen kijken, dit neigt al naar agressie)

·         Voorop gaan  

·         Het initiatief nemen tot contact  

·         Bepalen wat er gebeurt (deze kant op baas, de hond bepaalt: jij komt er hier niet in!)  

·         Bepalen wanneer er iets gebeurt (nu aaien baas!)  

·         Opspringen tegen de baas (misschien kan ik je wel omgooien)  

·         Hoger willen zitten als de baas, hoge of belangrijke plaatsen inpikken en als het niet anders kan dan delen met de baas (bed, bank etc.) 

·         Aandacht trekken 

·         Markeren (geurmerk achterlaten door middel van urine; dit kunnen teven ook doen!) 

·         Vrije doorgang eisen (tuut, tuut hier kom ik aan, aan de kant voor mij!)  

·         Boven iemand gaan staan of hangen (met autorijden lekker hard op de baas zijn schouder hangen). 

Een onderdanige houding: 

Een hond die een onderdanige houding aanneemt heeft zijn oren naar achteren gericht, zijn staart laag (maar niet tussen de benen, want dat betekent angst) en zijn hele lichaamshouding is wat naar achteren leunend. 

Bij een onderdanig houding hoort ook onderdanig gedrag: 

·         Elkaar niet aankijken 

·         Afwachten wat er gebeurt 

·         Achter baas aan door de deur 

·         Niet dringen bij het begroeten van bezoek 

·         Op je beurt wachten  

·         Wachten tot er iemand met je wil spelen 

·         Als de baas bezoek binnen laat deze vriendelijk verwelkomen 

·         Geen overmatige aandacht vragen.  

·         Eventueel op de rug gaan liggen of een onderdanigheidsplasje doen of onder iemand willen kruipen. 

Onzekerheid:
Een onzekere hond zie je vaak van voren iets anders doen dan van achteren. Bijvoorbeeld de oren naar voren, maar de staart laag. Dit is eigenlijk tegenstrijdig en hieruit blijkt onzekerheid. Een andere manier om onzekerheid te laten zien is het vertonen van kalmerende signalen als gevolg van stress. 

Agressie:  

Agressie uit zich door:  

·         Fixeren (door middel van fixeren de strijd al proberen te winnen) 

·         Grommen 

·         Lip op trekken 

·         Happen 

·         Bijten

Het zogenaamde 'borstelen' (de haren op de rug overeind zetten) is een teken van opwinding. Dit kan opwinding uit angst zijn, van spanning, uit blijdschap of uit agressie. Uit de lichaamshouding van de 'borstelende'  hond kan men opmaken waarom hij borstelt.  

De lichaamstaal en het bijbehorende gedrag geven aan hoe een hond zich op dat moment voelt ten opzichte van andere honden of mensen. Maar honden gebruiken meer signalen. Daarover hieronder meer. 

6.2     Kalmerende signalen 

De Noorse hondentrainster Turid Rugaas heeft een erg leuk boekje geschreven over kalmerende signalen bij de hond. Deze signalen zijn al jaren bekend bij de wolf en worden omschreven als signalen die agressie stoppen.

Ook honden gebruiken deze signalen, maar alleen veel subtieler, niet zo intens als wolven dat doen. Turid Rugaas noemde ze kalmerende signalen, omdat ze preventief worden gebruikt.  

Honden proberen namelijk altijd conflicten te vermijden en gebruiken daarvoor de kalmerende signalen. Dus bijvoorbeeld: 

·         Als er dreiging uitgaat van mensen of andere honden 

·         Om spanning of angst bij andere honden of mensen weg te nemen 

·         Om verbaal geweld of ander onplezierig gedrag te laten ophouden 

·         Als de hond zich niet op zijn gemak voelt 

·         Bij stress 

·         Om vriendschap te sluiten 

De hondentaal kent ook dreigsignalen, bijvoorbeeld tanden laten zien, grommen, blaffen en uitvallen. Deze signalen moeten een afschrikwekkende werking hebben. In eerste instantie zal een hond kalmerende signalen geven als de situatie hem niet bevalt.

Krijgt de hond geen antwoord op deze signalen, dan schakelt hij over op de dreigsignalen. Bedreigende signalen zijn bedoeld om de afstand tot mens of hond te vergroten. De kalmerende signalen zijn er op gericht de afstand te verkleinen, te ontspannen. 

Honden gebruiken de kalmerende signalen onderling, maar ook naar mensen toe. Een hond geeft naar mensen toe in veel verschillende situaties een kalmerend signaal af, bijvoorbeeld bij: 

·         Recht op de hond aflopen 

·         Over de hond heen buigen 

·         De hond niet met rust laten als hij behoefte heeft aan rust 

·         Dominant zijn in stem en gedrag ten opzichte van de hond 

·         Ruzie maken 

·         Emoties 

·         Wild spelen door kinderen 

·         Je laat iets op de grond vallen 

Als je de kalmerende signalen kunt herkennen en weet hoe deze worden gebruikt, dan kun je je hond beter begrijpen en kun je ‘lezen’ wat hij jou en zijn omgeving probeert duidelijk te maken. 

Dit zijn een aantal kalmerende signalen die je honden kunt zien gebruiken: 

Kop afwenden 

De hond kan als er bijvoorbeeld een andere hond of een mens te snel of in een rechte lijn op hem af komt lopen zijn kop afwenden. Soms even snel, maar soms ook wordt de kop overdreven naar de zijkant gedraaid. Wordt ook gebruikt als reaktie op een signaal van andere hond. Vaak staat de hond helemaal stil, maar wendt hij zijn kop af om je duidelijk te maken dat hij zich niet op zijn gemak voelt. 

Wegdraaien 

De zijkant of rug naar iemand toedraaien is een sterk kalmerend signaal. Wegdraaien van je hond is dus geen dominantie, maar een conflict vermijdend (kalmerend) signaal. Dit signaal kun je zelf ook gebruiken naar je hond toe als hij erg opgewonden of blij is, als hij tegen je opspringt, als een hond bang voor je is, of als je zelf onzeker bent. 

Gapen 

Honden gapen vaker om een kalmerend signaal uit te zenden dan omdat ze moe zijn. Bijvoorbeeld als een hond opgewonden is vlak voordat je met hem uitgaat, of bij de dierenarts, als je ruzie maakt of tegen de kinderen schreeuwt. 

Neus likken 

Een snelle beweging van de tong soms langs de lippen, meestal helemaal tot aan de neus. De hond gebruikt dit signaal vaak als hij een andere hond tegenkomt. Ook als je over een hond heen buigt, hem vastpakt, op strenge toon toespreekt, enz. 

Bevriezen 

Een hond kan zich volkomen passief opstellen, bevriezen, om een andere hond of mens te kalmeren. Het kan worden afgegeven als twee honden elkaar tegen komen. Maar ook als je je hond bij je roept op een boze en agressieve toon. Hij kan dan ter plekke bevriezen. Niet omdat hij je niet heeft gehoord of dat hij koppig of dominant wil zijn, maar puur om jouw boosheid of agressie te kalmeren. Als je vervolgens vriendelijk reageert en je wegdraait, zal de hond bij je komen. 

Langzame bewegingen 

Snelle bewegingen werken bedreigend, langzame bewegingen hebben een kalmerend effect. Daarom zal een hond in bepaalde situaties zijn tempo aanpassen: iets langzamer, of trager bewegen of volledig stilstaan. Bijvoorbeeld als je de hond uitlaat aan de lijn. Plotseling gaat hij langzaam lopen. Kijk dan of er iets (dier, mens) in de buurt is waar je hond een kalmerend signaal voor moet afgeven. Geef je hond de ruimte om zijn kalmerende signalen ook te geven. Of bijvoorbeeld als je je hond bij je roept op een boze of geïrriteerde toon, je hond te enthousiast aanmoedigt tijdens trainingen, dan kan je hond langzamer gaan bewegen.  

Opsplitsen 

De hond gaat tussen twee andere honden of mensen instaan als deze dicht bij elkaar in de buurt komen en er spanning ontstaat. Bijvoorbeeld als je een vreemde een hand geeft, of je knuffelt met je partner. 

Nog een aantal kalmerende signalen zijn: 

·         Poot opheffen                             

·         Snuffelen 

·         Gebruik van de ogen 

·         Kwispelen 

·         De spelboog 

·         Gaan zitten 

·         Gaan liggen 

·         In een bocht op iemand aflopen 

Gebruik de kalmerende signalen ook als je een andere hond tegenkomt. Wend je blik af in plaats van de hond aan te staren, draai een klein beetje weg in plaats van recht tegenover de hond te gaan staan, loop in een bochtje op de hond toe in plaats van recht op hem af en verminder je tempo. 

Het is best leuk om honden te observeren en te kijken naar de signalen die ze afgeven. Als je meer wilt lezen over de kalmerende signalen dan kan dat in dit boekje:  

Kalmerende Signalen 

In gesprek met je hond 

Van Turid Rugaas 

ISBN-13-978-90-807584-4-5 

19,95 euro, o.a. te bestellen bij www.dierenboeken.nl