8.         Angst en onzekerheid  

8.1       Oorzaken en reacties 

Angst bij honden kan verschillende oorzaken hebben:
 

·         Het kan veroorzaakt worden door genetische aanleg. Het kan daarbij ook zijn dat je hond als jonge pup het angstige gedrag van zijn moeder heeft geïmiteerd. Dit komt niet zo vaak voor.  

·        Vaker wordt angst veroorzaakt door een slechte inprenting en/of socialisatie in de eerste 6 maanden van zijn leven. Dit kan er toe leiden dat je hond angstig is geworden (en zal blijven) voor allerlei situaties en dingen waar hij geen kennis mee heeft kunnen maken in de eerste maanden van zijn leven.  

·         Een derde reden waarom honden angstig kunnen zijn is door één of meerdere  traumatische ervaringen. Denk daarbij bijvoorbeeld aan een auto-ongeluk, een ernstig gevecht met een andere hond of een al dan niet opzettelijke mishandeling. 

Een hond (en zeker een onzekere hond) zal als hij angstig is reageren door proberen om te vluchten. Als dat niet lukt kan hij verstarren (hij durft niet meer te bewegen) en kan hij gaan dreigen en uitvallen (angstagressie). Er zijn ook honden die uit angst meteen agressie vertonen. Zij hebben geleerd dat de aanval de beste verdediging is. 

Vluchten geeft je hond de illusie van veiligheid. Hij denkt de situatie toch een beetje in de hand te hebben. Vluchten houdt de angst of paniek van je hond in stand. Hij zal nooit leren om met de situatie om te gaan, maar zal deze altijd blijven ontwijken. Je moet dus voorkomen dat je hond kan vluchten door hem aan de riem te houden. Op die manier geef je de hond ook steun, omdat hij via de riem met je verbonden is. Als een hond zich bedreigd voelt en angstig is en hij kan niet vluchten, dan kan hij gaan dreigen en uiteindelijk angstagressie vertonen en uitvallen. 

Een onzekere hond zie je vaak van voren iets anders doen dan van achteren. Bijvoorbeeld de oren naar voren, maar de staart laag. Dit is eigenlijk tegenstrijdig en hieruit blijkt onzekerheid. Een andere manier om onzekerheid te laten zien is het vertonen van kalmerende signalen als gevolg van stress.   

8.2       Steunen, beschermen, daadkrachtig zijn en vrolijk. 

Honden voelen dezelfde gevoelens van angst als mensen. Maar anders dan mensen, zullen honden ook altijd hun gevoelens van vrees en angst uitten. 

Angst negeren is kortzichtig 

Vaak wordt het advies gegeven om je hond volledig te negeren als hij ergens bang voor is, want als je aandacht geeft dan beloon je de angst. Maar bij angst moet een hond steun krijgen van zijn baas. Jij moet je als leider opstellen (zoals aangegeven is in de eerste omgangsregel) en je hond steunen en beschermen. Als je hond op jou kan bouwen, dan zal hij jou aanvaarden als leider en zal hij bij angst of onraad naar jou toe komen. Als je zijn angsten negeert, dan zal je hond als hij los is bijvoorbeeld wegvluchten als er buiten iets gebeurt. 

      Niet troosten bij angstig gedrag. 

Wat je nooit moet doen is je hond troosten als hij bang is. Als je een hond troost, dan ziet en hoort  hij alleen dat je vriendelijk en belonend klinkt. Je beloont je hond dan onbedoeld voor zijn angstige gedrag. En daarmee bevestig je dat dat het gedrag is wat je graag van de hond wilt zien. Belonen van gedrag leidt tot herhaling en intensivering van dat gedrag. Je hond zal dus steeds vaker en heftiger angstig gedrag laten zien.  

      Wel vrolijk en kordaat zijn. 

      Gedraag je kordaat en vrolijk wanneer je hond bang is. Laat je hond zien dat jij zijn leider bent en dat er geen enkele reden is om bang te zijn. Loop vrolijk en zonder aarzeling gewoon recht op "het gevaar" af. Op deze manier kun je je hond helpen om over zijn angst heen te komen. Neem een houding aan die uitstraalt "kom op, stel je niet aan". En beloon je hond pas op het moment dat hij besluit om ondanks zijn angst toch maar met je mee te lopen. Wanneer je op dat moment met je stem beloont, zorg er dan voor dat je oprecht vrolijk klinkt en dus niet geruststellend/troostend. 

      Spelen en belonen 

      Het is niet goed om een hond die al angstig gedrag vertoont, af te leiden met iets lekkers of een speeltje. Dan beloont je namelijk precies het gedrag dat je niet wilt zien. En gedrag dat beloond wordt zal zich steeds vaker en heftiger herhalen. Wat je wel kunt proberen is om het ontwikkelen van angstig gedrag vóór te zijn.

Als jAls je hond bijvoorbeeld bang is voor andere honden en je ziet in de verte een andere hond aankomen, doe dan iets met je hond wat hij heel leuk vindt. En doe dat vóórdat je hond angstig of opgewonden wordt omdat er een andere hond aankomt. Speel met hem met een balletje of stok of laat hem simpele gehoorzaamheidsoefeningetjes doen waarbij je beloont met iets lekkers.

StopStop met spelen en belonen zodra je hond toch angstig gedrag gaat vertonen. Loop kordaat door en praat vrolijk tegen je hond. Begin weer het spelen en belonen zodra je hond zich weer 'gedraagt'. Wanneer je dit consequent herhaalt dan gaat je hond de komst van een andere hond zien als de voorbode van iets leuks (spelen met de baas) in plaats van als iets bedreigends.

Zo kun je met de angst van je hond omgaan. Dus niet zielig doen en niet troosten, maar daadkrachtig en vrolijk optreden. Zoek een strategie uit die bij jou en je hond past. Neem je hond en zijn angst serieus. Steun en bescherm je hond als dat nodig is, jij bent de leider. Op die manier kun je een goede relatie met je hond opbouwen.  

8.3        Angstig gedrag binnen 

De meest voorkomende problemen die veroorzaakt kunnen worden door angst zijn het bevuilen van je huis, vernielzucht, ontsnappingsgedrag (graven bij deuren en ramen), huilen en blaffen en in het ergste geval kan de hond zichzelf verwonden. 

Als je een hond in huis krijgt die zich angstig gedraagt, geef hem dan als eerste de gelegenheid om zich op zijn gemak te gaan voelen. Hij weet nog niet dat jij de leiding hebt en dat hij ook werkelijk op jou kan steunen. Dat moet hij allemaal  eerst nog ervaren. 

Laat je hond gewoon met rust als hij onder een kast of een stoel is gekropen. Laat hem daar maar zitten en rol af en toe eens iets lekkers naar hem toe terwijl je vrolijk tegen hem praat. Blijf daarbij op een goede afstand van je hond. 

Laat zijn halsband steeds om, zodat je alleen zijn riem eraan hoeft te klikken als je hem wilt gaan uitlaten. Neem je hond uitsluitend mee naar buiten om hem zijn behoefte te laten doen. Doe dit zo dicht mogelijk bij huis. Raak je hond alleen aan om hem zijn riem om te doen, maar aai hem niet.

Als hij zijn behoefte heeft gedaan, dan ga je gelijk weer naar binnen. Laat hem steeds uit op dezelfde plaats, zodat die plek in ieder geval bekend wordt voor hem en hij zich daar kan ontspannen en ontlasten. Binnen laat je hem weer met rust en laat je hem desnoods weer wegkruipen als hij dat wil.

Het stukje lekkers dat je iedere keer naar hem toerolt, laat je iedere keer een klein stukje verder bij hem vandaan terechtkomen. Ga ook een aantal keren per dag op de grond zitten met een boek of een tijdschrift terwijl je het lekkers naar hem toerolt.

Zo kan je hond ervaren dat jouw aanwezigheid geen bedreiging is. Rol het stukje lekkers op een gegeven moment zo, dat het in de buurt van jou blijft liggen. Als hij voorzichtig een poging doet om het te komen halen, kijk dan niet naar hem maar praat zachtjes maar wel vrolijk tegen hem.

Het kan een tijdje duren maar op een gegeven moment wint zijn nieuwsgierigheid het van zijn angst en zal je hond bij je komen kijken. Praat alleen rustig en vrolijk tegen hem en raak hem niet aan. Laat hem maar kijken en laat hem maar weer terugvluchten, hij zal steeds sneller en langer naar je toekomen.

Let op!. Vanaf het moment dat je hond zich wat vrijer door het huis gaat bewegen, ga je hem ook meteen beperken in zijn privileges. Hoe dit moet kun je terugvinden in de omgangsregels.  

Jolanda heeft al veel honden zien veranderen van angstige, bange honden in dominante, bijtende honden. De baasjes waren dan blij dat hun hond eindelijk onder de tafel of stoel vandaan kwam en de hond mocht vervolgens alles. Dus let erop dat je je hond gewoon als hond blijft behandelen en dat je hem niet gaat vereren alsof hij een koning is. 

8.4       Angstig gedrag buiten 

Als je hond binnen eenmaal over zijn angst heen is en zich op zijn gemak voelt, dan kun je buiten verder gaan. Wandel in het begin kleine blokjes rondom je eigen straat en maak dat blokje elke week een stukje groter. Zo leert je hond zijn omgeving goed kennen.

Mocht hij onverhoopt ontsnappen en vluchten, dan kan hij in ieder geval de weg naar huis terugvinden. Het is een goed teken als je hond achter je knie blijft lopen. Beloon hem daarvoor, want dat is een teken dat hij jou als zijn leider aanvaart.  

Als je hond stopt met lopen, dan is er iets dat zijn aandacht trekt of wat hij eng vindt. Zoek dan uit waar hij naar kijkt. Het is nu het handigste als je je hond aan een flexlijn of lange lijn vast hebt. Als het een stilstaand voorwerp is wat je hond eng vindt, loop er dan zelf naar toe terwijl de flexlijn/lange lijn uitrolt. Raak het voorwerp waar hij bang voor is aan en praat ondertussen vrolijk tegen je hond.

Moedig hem aan om ook eens te komen kijken en iedere stap in de richting van het voorwerp is een beloning waard. Mensen vinden het vaak moeilijk om te praten tegen een hond en denken dat andere mensen denken dat ze gek geworden zijn.

Maar de mensen in je omgeving hebben niet te maken met een angstige hond en waarschijnlijk vinden ze het juist leuk dat je zo met je hond bezig bent. Laat ze verder maar denken wat ze willen. 

Praat op vrolijke toon tegen je hond: "Vindt je dit eng? Maar dat is helemaal niet eng. Zullen we eens samen gaan kijken? Kijk ik loop er vast naar toe. Zie je er gebeurt gewoon helemaal niets." 

Ga bij het voorwerp op je hurken zitten en rol iets lekkers naar de hond toe en praat verder: "Zie je wel, als je dichterbij komt gebeurt er ook niets. Kom maar eens kijken." 

Ook nu zal op een gegeven moment zijn nieuwsgierigheid het winnen van zijn angst en zal je hond dichterbij komen. De eerste keer doe je over een voorwerp misschien wel 3 dagen voordat hij het echt durft gaan te bekijken. Maar je zult zien dat je hond naarmate hij meer vertrouwen krijgt in jou, hij ook steeds sneller naar een voorwerp toe zal komen.

Als hij bij het voorwerp is, dan ga je dat natuurlijk uitgebreid met hem onderzoeken. Geef er eens een klap op en beloon je hond meteen daarna. Ook als hij schrikt. Doe dat nog een paar keer zodat je hond weet dat hij beloont wordt na het geluid en niet voor zijn schrikreactie. 

Door het op deze manier aan te pakken bouw je aan een sterke band met je hond. Hij zal steeds meer vertrouwen in je krijgen. Als jij iets durft en je roept je hond, dan kan hij met een gerust hart ook gaan kijken. Hij vertrouwt er op den duur op dat jij voor hem beslist wat goed voor hem is.

Dit heeft natuurlijk even tijd nodig. Want net als bij mensen hebben honden tijd nodig om over een traumatische ervaring heen te komen. Maar laat je hond niet aan zijn lot over en probeer hem te helpen over zijn angsten heen te komen en het vertrouwen in jou te krijgen 

8.5       Een praktijkvoorbeeld

Hieronder vertelt Mariska hier iets over haar ervaringen met haar spaanse hond Rosita.   

"In april 2006 kregen wij Rosita. Toen ze 5 weken bij ons was brak ze een voorpoot na een frontale botsing met een labrador. Rosita heeft 4 maanden met een externe fixatie door haar poot gelopen (4 pennen die aan de buitenkant met elkaar verbonden waren door stangetjes).

Ze mocht alleen even naar buiten om haar behoefte te doen en verder moest ze rusten. Nadat de pennen uit haar poot mochten, moest ze nog 2 maanden rustig aan doen, omdat de gaten in het bot moesten dichtgroeien (risico op een nieuwe breuk).

Totaal is ze bijna 6 maanden uit de roulatie geweest en heeft ze in die tijd amper andere honden gezien. En als die er al waren, dan joeg ik ze vaak weg als ze te druk werden.  

Al met al was ze nog niet goed bij ons gewend en nog herstellende van haar leven in Spanje, toen ze een traumatische ervaring kreeg te verwerken en heeft ze 6 maanden bijna geen vreemde honden gezien. Het resultaat was een onzekere, bange hond die voor andere honden op de vlucht ging als ze de kans kreeg.

Als ik met de auto naar het bos reed, dan zat ze bij aankomst te trillen in de auto. Ze wilde er niet uit en ze ging voor de eerste de beste hond op de vlucht en kwam niet bij me terug. Vluchtgedrag is zelfbelonend, want het lukt je om weg te komen van wat je eng vind. Dus het vluchten moest ik zien te voorkomen en ze moest leren dat andere honden niet eng zijn. 

Ik heb dit als volgt opgelost. Ik ben gedurende zeker 4 weken een paar keer per week naar het bos gegaan met Rosita aan een lange lijn van zo’n 5 meter . Ik liep al vrolijk pratend in een flink tempo door terwijl ik regelmatig haar aandacht probeerde vast te houden en haar voertjes gaf.

Als we andere honden tegenkwamen dan liep ik vrolijk pratend door, gaf geen aandacht aan de andere hond en gaf Rosita een voertje als ze aandacht voor mij had. Geleidelijk aan ging het steeds beter.

Na een paar weken was ze na ongeveer een kwartier van vrolijk praten zo ontspannen geworden dat ik haar even los kon laten als er niet teveel honden waren.

Ik heb het kunnen verbeteren tot het niveau dat ze los kan als er niet teveel drukke honden zijn. Honden die achter haar aan gaan en hele drukke honden vind ze nog steeds doodeng en ze zal dan vluchten als ze de kans krijgt.

Maar omdat ze weet dat ik leuk ben en dat ze bij mij voer en steun kan krijgen zal ze nu met een grote bocht proberen terug te komen naar mij (waarna ik haar een voertje geef en op vrolijke toon beloon). Als er een hond ons tegemoet komt, dan ga ik meteen vrolijk tegen Rosita praten (ik zie dat ze daar meteen positief op reageert).

Verder blijf ik vlak achter haar lopen en ‘duw’ haar (zonder haar aan te raken) als het ware al pratend vooruit. Blijft ze toch stil staan, dan blijf ik naast haar staan totdat de andere hond bij ons is en ik praat tegen haar. Dit geeft haar zoveel steun dat ze de moed heeft om ook te blijven staan.

De reden waarom ik dit vertel is dat het standaard advies vaak is om ongewenst gedrag te negeren en gewenst gedrag te belonen, om zo het belonen en dus stimuleren van ongewenst gedrag te voorkomen. Maar angst en onzekerheid negeren is een kortzichtig advies.

Een bange en onzekere hond moet je zoveel mogelijk steun geven en proberen te begeleiden. Niet troosten, maar wel steun en begeleiding geven. Voor Rosita en mij werkt deze methode.  

Een paar maanden geleden zijn Rosita en ik gestart met doggydance. En ook dat heeft Rosita weer meer zelfvertrouwen gegeven. Tijdens het wandelen doen we leuke oefeningen en ik zie haar groeien en sterker worden. Hondensport kan een onzekere hond meer zelfvertrouwen geven.

Rosita zal nooit een hond worden om lekker los te gaan wandelen tussen veel vreemde honden, maar haar angst is teruggebracht tot een acceptabel niveau.

Een onzekere hond die een traumatische ervaring heeft gehad (hier of in het buitenland) kan met de juiste steun en begeleiding steeds meer zelfvertrouwen krijgen, ook al zal het misschien wel een zwak punt blijven. 

Als jij en je hond problemen hebben omdat je hond onzeker en angstig is, dan kan Jolanda een advies op maat geven. Mijn verhaal is om aan te geven dat je een onzekere hond moet steunen en op welke manier je dat maar kan doen."